توسط : مدرس سواد رسانه با بیان اینکه فناوری‌های دیجیتال به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی روزمره تبدیل شده‌اند، گفت: تأثیر فناوری بر سلامت روان موضوعی چندعاملی است و نمی‌توان هر پیامد روانی یا رفتاری را مستقیماً به استفاده از تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی یا اینترنت نسبت داد؛ بلکه نوع استفاده، محتوای مصرف‌شده، کیفیت ارتباطات، شرایط فردی و خانوادگی و میزان کنترل کاربر بر تجربه دیجیتال اهمیت دارد.
وی افزود: با این حال، باید از نگاه صفر و صدی به فناوری فاصله بگیریم. نمی‌توان گفت فناوری ذاتاً برای سلامت روان مضر است و از سوی دیگر نیز نمی‌توان همه آثار احتمالی استفاده افراطی یا نامناسب از فناوری را نادیده گرفت. مسئله اصلی، کیفیت رابطه انسان با فناوری است.
سلیمان‌زاده ادامه داد: یک تلفن همراه می‌تواند برای یک فرد ابزار یادگیری، ارتباط با خانواده، دسترسی به خدمات و سرگرمی سالم باشد و برای فرد دیگری، در شرایطی خاص، به عاملی برای حواس‌پرتی، اختلال در برنامه روزانه یا مقایسه مداوم اجتماعی تبدیل شود. بنابراین یک ابزار واحد می‌تواند تجربه‌های کاملاً متفاوتی ایجاد کند.
این مدرس سواد رسانه با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی گفت: یکی از موضوعاتی که در این حوزه باید مورد توجه قرار گیرد، مقایسه اجتماعی است. کاربران معمولاً در شبکه‌های اجتماعی با بخش انتخاب‌شده‌ای از زندگی دیگران مواجه می‌شوند؛ تصاویری که ممکن است ویرایش شده باشند یا تنها بخش‌های مثبت و جذاب زندگی افراد را نمایش دهند. مقایسه زندگی واقعی خود با چنین تصویری می‌تواند در برخی افراد احساس ناکافی بودن یا نارضایتی ایجاد کند.
وی افزود: مسئله دیگری که باید جدی گرفته شود، وابستگی رفتاری به دریافت بازخورد است. لایک، کامنت، پیام و میزان دیده‌شدن ممکن است برای برخی کاربران به شاخصی برای ارزیابی خود تبدیل شود. وقتی ارزشمندی فرد به شکل مداوم با واکنش دیگران در فضای مجازی گره بخورد، تجربه رسانه‌ای می‌تواند فشار روانی بیشتری ایجاد کند.
سلیمان‌زاده با تأکید بر اهمیت «اقتصاد توجه» اظهار کرد: بسیاری از پلتفرم‌های دیجیتال برای جلب و حفظ توجه کاربران طراحی شده‌اند. محتوای کوتاه، سریع، هیجانی و متنوع می‌تواند کاربر را برای ادامه استفاده ترغیب کند. اگر فرد بدون هدف مشخص و به صورت مداوم در معرض چنین محتوایی قرار بگیرد، ممکن است مدیریت زمان و توجه برای او دشوارتر شود.
وی ادامه داد: یکی از نکات مهم این است که گاهی مشکل، خود فناوری نیست؛ بلکه استفاده بدون هدف و بدون مرز از فناوری است. زمانی که فرد در هر موقعیت خالی به سراغ تلفن همراه می‌رود، ممکن است به تدریج تحمل بی‌حوصلگی یا سکوت برایش دشوارتر شود و گوشی به پاسخ همیشگی او برای پر کردن زمان تبدیل شود.
این مدرس سواد رسانه درباره خواب نیز گفت: استفاده از فناوری در زمان استراحت و به‌خصوص استفاده طولانی‌مدت از تلفن همراه پیش از خواب، می‌تواند برنامه خواب را تحت تأثیر قرار دهد. در اینجا نیز باید میان استفاده‌های مختلف تفاوت قائل شد؛ تماشای یک محتوای آرام در زمان مشخص با ساعت‌ها پیمایش مداوم و دریافت پیام و اعلان، تجربه یکسانی نیست.
سلیمان‌زاده تصریح کرد: سلامت روان فقط به نبود مشکل روانی محدود نمی‌شود. احساس تعلق، ارتباط با خانواده و دوستان، داشتن فعالیت‌های متنوع، خواب مناسب، توانایی مدیریت هیجانات و احساس کنترل بر زندگی نیز اهمیت دارند. اگر فناوری جای بخش زیادی از این فعالیت‌ها را بگیرد، باید درباره شیوه استفاده از آن بازنگری کنیم.
وی با بیان اینکه کودکان و نوجوانان نیازمند توجه بیشتری هستند، گفت: مهارت‌هایی مانند خودتنظیمی، کنترل تکانه، مدیریت توجه و ارزیابی پیامدها در دوران رشد همچنان در حال شکل‌گیری هستند. بنابراین آموزش استفاده مسئولانه از فناوری باید همزمان با دسترسی کودکان و نوجوانان به ابزارهای دیجیتال مورد توجه قرار گیرد.
سلیمان‌زاده تأکید کرد: سواد رسانه‌ای در اینجا فقط به معنای تشخیص خبر جعلی نیست. سواد رسانه‌ای یعنی فرد بتواند رابطه خودش با فناوری را نیز مدیریت کند؛ بداند چه چیزی را مصرف می‌کند، چرا مصرف می‌کند و چه اثری بر زمان، توجه، روابط و احساسات او دارد.
وی خاطرنشان کرد: یکی از بهترین رویکردها این است که به جای سؤال ساده «چند ساعت با گوشی کار کردی؟»، پرسش‌های دقیق‌تری مطرح کنیم؛ مثلاً «با گوشی چه کاری انجام دادی؟»، «بعد از استفاده چه احساسی داشتی؟»، «آیا استفاده از آن به هدفی که داشتی کمک کرد؟» و «آیا خودت تصمیم گرفتی ادامه بدهی یا صرفاً به دلیل پیشنهادها و اعلان‌ها ادامه دادی؟»
این مدرس سواد رسانه در پایان گفت: فناوری بخشی از زندگی امروز است و قرار نیست از زندگی انسان حذف شود. مسئله اصلی، ایجاد رابطه‌ای سالم‌تر و آگاهانه‌تر با فناوری است. اگر فرد بتواند میان زندگی دیجیتال و زندگی واقعی تعادل ایجاد کند، روابط انسانی خود را حفظ کند، خواب و فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر استفاده بی‌هدف قرار ندهد و در برابر سازوکارهای جلب توجه پلتفرم‌ها آگاهی داشته باشد، می‌تواند از فرصت‌های فناوری استفاده کند و در عین حال آسیب‌های احتمالی آن را بهتر مدیریت کند.
