توسط : مدرس سواد رسانه با بیان اینکه شبکه‌های اجتماعی به یکی از مهم‌ترین فضاهای تعامل اجتماعی جوانان تبدیل شده‌اند، گفت: این فضاها می‌توانند از طریق مقایسه اجتماعی، دریافت بازخورد، الگوسازی و شکل‌دهی به تصویر فرد از خود، بر اعتمادبه‌نفس اثر بگذارند؛ با این حال، این تأثیر برای همه افراد یکسان نیست و نوع استفاده، ویژگی‌های فردی و کیفیت روابط اجتماعی در آن نقش مهمی دارد.
وی افزود: با این حال، نباید درباره رابطه شبکه‌های اجتماعی و اعتمادبه‌نفس با نگاه صفر و یک صحبت کنیم. شبکه‌های اجتماعی برای یک فرد می‌توانند فرصت ارتباط، یادگیری، بیان توانایی‌ها و پیدا کردن افراد هم‌فکر را فراهم کنند و برای فرد دیگری، در شرایطی خاص، زمینه مقایسه دائمی و وابستگی به تأیید دیگران را ایجاد کنند.
تاج‌الدینی با اشاره به پدیده «مقایسه اجتماعی» گفت: یکی از مهم‌ترین سازوکارهایی که می‌تواند تصویر فرد از خودش را تحت تأثیر قرار دهد، مقایسه با دیگران است. جوان در شبکه‌های اجتماعی معمولاً با مجموعه‌ای از تصاویر و روایت‌های انتخاب‌شده از زندگی دیگران روبه‌رو می‌شود؛ تصاویر و روایت‌هایی که الزاماً تمام واقعیت زندگی افراد را نشان نمی‌دهند.
وی ادامه داد: مشکل از جایی آغاز می‌شود که فرد زندگی واقعی خود را با بهترین ویرایش‌شده‌ترین بخش زندگی دیگران مقایسه کند. ممکن است فرد تصور کند دیگران موفق‌تر، شادتر، اجتماعی‌تر یا از نظر زندگی شخصی در شرایط بهتری قرار دارند، در حالی که او فقط بخشی از زندگی آنها را می‌بیند.
این مدرس سواد رسانه تصریح کرد: یکی دیگر از عوامل مهم، بازخورد اجتماعی است. تعداد لایک‌ها، کامنت‌ها، بازدیدها و دنبال‌کنندگان ممکن است برای برخی کاربران به معیار ارزیابی میزان محبوبیت تبدیل شود. اگر فرد به تدریج ارزشمندی خودش را با میزان توجهی که در فضای مجازی دریافت می‌کند بسنجد، اعتمادبه‌نفس او ممکن است بیش از حد به واکنش دیگران وابسته شود.
تاج‌الدینی افزود: در چنین شرایطی ممکن است فرد با خود بگوید «اگر محتوای من لایک نشود، پس جذاب نیستم» یا «اگر افراد زیادی من را دنبال نکنند، پس موفق نیستم». این در حالی است که تعداد لایک یا دنبال‌کننده، معیار قابل اتکایی برای سنجش ارزش واقعی یک انسان نیست.
وی با اشاره به نقش الگوریتم‌ها اظهار کرد: کاربران معمولاً محتوایی را مشاهده می‌کنند که براساس رفتار قبلی آنها به‌صورت الگوریتمی پیشنهاد شده است. بنابراین اگر فرد مدت زیادی محتوای مربوط به ظاهر، موفقیت، سبک زندگی یا موضوع خاصی را دنبال کند، احتمال دارد محتوای مشابه بیشتری دریافت کند و در نتیجه احساس کند این سبک زندگی، معیار عمومی و همگانی موفقیت است.
این مدرس سواد رسانه ادامه داد: باید به جوانان آموزش دهیم که آنچه در صفحه نمایش می‌بینند، لزوماً تصویری کامل از واقعیت نیست. یک تصویر ممکن است انتخاب شده، ویرایش شده یا نتیجه چندین تلاش برای ثبت یک لحظه مناسب باشد. بنابراین مقایسه زندگی روزمره خود با ویترین زندگی دیگران، مقایسه عادلانه‌ای نیست.
تاج‌الدینی با بیان اینکه شبکه‌های اجتماعی در عین حال می‌توانند فرصت‌های مثبتی نیز ایجاد کنند، گفت: جوانان می‌توانند از طریق این فضاها استعدادها و توانایی‌های خود را معرفی کنند، مهارت‌های جدید بیاموزند، با افراد دارای علایق مشترک ارتباط برقرار کنند و بازخورد دریافت کنند. برای برخی افراد، همین تجربه می‌تواند احساس توانمندی و تعلق اجتماعی را افزایش دهد.
وی افزود: بنابراین مسئله اصلی این نیست که شبکه‌های اجتماعی را حذف کنیم، بلکه باید یاد بگیریم چگونه از آنها استفاده کنیم. اگر جوان بتواند بین بازخورد فضای مجازی و ارزش واقعی خودش فاصله ایجاد کند، کمتر تحت تأثیر نوسان لایک و کامنت قرار می‌گیرد.
این مدرس سواد رسانه تأکید کرد: یکی از مهارت‌های مهم در این زمینه، تفکیک «هویت واقعی» از «هویت آنلاین» است. هر فرد ممکن است در شبکه اجتماعی تصویری متفاوت و انتخاب‌شده از خودش ارائه کند، اما این تصویر تنها بخشی از شخصیت و زندگی اوست.
وی با اشاره به نقش خانواده و محیط آموزشی اظهار کرد: والدین و مربیان نیز باید به جای تمرکز صرف بر تعداد ساعات حضور جوان در شبکه‌های اجتماعی، درباره تجربه او در این فضا گفت‌وگو کنند. باید پرسید چه محتوایی دنبال می‌کند، چه احساسی بعد از دیدن آن محتوا دارد و آیا حضور در شبکه اجتماعی باعث ارتباط بیشتر با دیگران شده یا او را وارد چرخه مقایسه و دریافت مداوم تأیید کرده است.
تاج‌الدینی افزود: سواد رسانه‌ای در اینجا به معنای آموزش چند تکنیک ساده برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی نیست. فرد باید یاد بگیرد که چرا یک محتوا توجه او را جلب می‌کند، چه کسی آن را تولید کرده، چه تصویری از زندگی ارائه می‌دهد و چرا الگوریتم‌ها محتوای خاصی را بیشتر به او نشان می‌دهند.
این مدرس سواد رسانه در پایان خاطرنشان کرد: شبکه‌های اجتماعی می‌توانند هم فرصت رشد باشند و هم زمینه مقایسه و فشار اجتماعی را فراهم کنند. آنچه اهمیت دارد، توانایی فرد برای مدیریت تجربه خود در این فضاست. جوانی که می‌داند فضای مجازی تنها بخشی از واقعیت را نمایش می‌دهد و ارزش خودش را بر اساس تعداد لایک و نظر دیگران تعریف نمی‌کند، می‌تواند استفاده سالم‌تر و آگاهانه‌تری از شبکه‌های اجتماعی داشته باشد.
